در بحث مالیات‌ها، دو نظام مالیاتی پرطرفدار و مقایسه‌ شده «مالیات تصاعدی» و «مالیات تناسبی» هستند. فهم دقیق تفاوت این دو مدل برای شهروندان، کسب‌وکارها و سیاست‌گذاران حیاتی است؛ زیرا انتخاب هر سیستم، پیامدهایی در عدالت توزیعی، انگیزه‌های اقتصادی و کارایی دولت دارد. در این مقاله به تعریف، مکانیزم محاسبه، مثال عددی، مزایا و معایب و تأثیرات هر یک می‌پردازیم تا خواننده دیدی کاربردی و قابل استناد برای تصمیم‌گیری یا تحلیل پیدا کند.

صرافی فلامک معامالت بی واسطه، هزینه کمتر، سرعت بیشتر

تعریف کوتاه: مالیات تصاعدی و مالیات تناسبی

مالیات تصاعدی (Progressive Tax) سیستمی است که نرخ مالیات با افزایش پایه مالیاتی (درآمد یا سود) رشد می‌کند؛ یعنی افراد پردرآمد درصد بیشتری از درآمدشان را به‌عنوان مالیات می‌پردازند. هدف کلی افزایش عدالت توزیعی و کاهش نابرابری است.

مالیات تناسبی (Proportional or Flat Tax) سیستمی است که همه با یک نرخ ثابت درصدی از درآمد را پرداخت می‌کنند؛ صرف‌نظر از سطح درآمد، نرخ یکسان است. مزیت اصلی آن سادگی و شفافیت است.

مکانیزم محاسبه و مثال عددی واقعی

برای روشن شدن تفاوت‌ها، یک مثال عددی ساده می‌آوریم. فرض کنیم سیستم تصاعدی دارای سه طبقه است:

تا ۲۰ میلیون تومان: ۱۰٪

از ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان: ۲۰٪

بالاتر از ۵۰ میلیون تومان: ۳۰٪

و سیستم تناسبی نرخ ثابت ۱۵٪ دارد.

سه سطح درآمد را مقایسه می‌کنیم: ۱۰ میلیون، ۴۰ میلیون و ۱۲۰ میلیون تومان.

درآمد ۱۰ میلیون تومان

تصاعدی: تمام درآمد در طبقه اول قرار می‌گیرد: ۱۰٪ از ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ = 1,000,000 تومان.
نسبت مؤثر = 1,000,000 ÷ 10,000,000 = 0.10 = ۱۰٪.

تناسبی: ۱۵٪ از ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ = 1,500,000 تومان.
نسبت مؤثر = ۱۵٪.

درآمد ۴۰ میلیون تومان

تصاعدی:

طبقه اول: ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۱۰٪ = 2,000,000 تومان.

طبقه دوم: (۴۰,۰۰۰,۰۰۰ − ۲۰,۰۰۰,۰۰۰) = 20,000,000 × ۲۰٪ = 4,000,000 تومان.

مجموع مالیات = 2,000,000 + 4,000,000 = 6,000,000 تومان.
نسبت مؤثر = 6,000,000 ÷ 40,000,000 = 0.15 = ۱۵٪.

تناسبی: ۱۵٪ از ۴۰,۰۰۰,۰۰۰ = 6,000,000 تومان (نسبت مؤثر ۱۵٪).

درآمد ۱۲۰ میلیون تومان

تصاعدی:

طبقه اول: ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۱۰٪ = 2,000,000 تومان.

دوم: ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۲۰٪ = 6,000,000 تومان. (طبقه دوم از ۲۰ تا ۵۰ میلیون: ۳۰ میلیون)

طبقه سوم: (۱۲۰,۰۰۰,۰۰۰ − ۵۰,۰۰۰,۰۰۰) = 70,000,000 × ۳۰٪ = 21,000,000 تومان.

مجموع مالیات = 2,000,000 + 6,000,000 + 21,000,000 = 29,000,000 تومان.
نسبت مؤثر = 29,000,000 ÷ 120,000,000 ≈ 0.2417 = ۲۴.۱۷٪.

تناسبی: ۱۵٪ از ۱۲۰,۰۰۰,۰۰۰ = 18,000,000 تومان (نسبت مؤثر ۱۵٪).

این مثال نشان می‌دهد در نظام تصاعدی، بار مالیاتی روی سطوح بالاتر درآمد افزایش می‌یابد؛ در حالی که در نظام تناسبی نسبت مؤثر برای همه یکسان می‌ماند.

مزایا و معایب هر سیستم

مزایای مالیات تصاعدی: افزایش عدالت توزیعی، قابلیت جمع‌آوری درآمد بیشتر از اقشار پردرآمد، کاهش نابرابری اقتصادی.

معایب تصاعدی: پیچیدگی اداری بیشتر، امکان فرار یا اجتناب مالیاتی در سطوح بالا، احتمال کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری در صورت فشار مالیاتی زیاد.

مزایای مالیات تناسبی: سادگی، شفافیت، کاهش هزینه اجرا و تسهیل انطباق مالیاتی؛ انگیزه کمتر برای فرار مالیاتی در برخی نظام‌ها.

معایب تناسبی: کاهش عدالت توزیعی، فشار نسبی بیشتر بر درآمدهای کم، احتمال ناتوانی در تأمین بودجه برنامه‌های اجتماعی گسترده بدون افزایش نرخ کلی.

تأثیر بر عدالت توزیعی و رشد اقتصادی

مالیات تصاعدی گرایش به توزیع مجدد درآمد دارد و می‌تواند نابرابری را کاهش دهد؛ اما اگر نرخ‌ها بسیار بالا باشند، ممکن است سرمایه‌گذاری و کارآفرینی را تضعیف کند. مالیات تناسبی رشد را با سازوکار ساده‌تر حمایت می‌کند اما ممکن است نیاز به جبران با یارانه یا کمک‌های هدفمند برای گروه‌های کم‌درآمد داشته باشد تا عدالت برقرار شود.

صرافی فلامک یک صرافی در شهر تورنتو کاناداست که با 20 سال سابقه کاری در عرصه تبدیل ارزهای فیات و ارزهای دیجیتال فعالیت می کند. شما میتوانید بر روی کلیک روی این متن آدرس مارا پیدا کرده و جهت تماس با کارشناسان فلامک با شماره تلفن  14168561234+ تماس حاصل فرمائید.