مهیار کاظمی نژاد
۳۰ آذر ۱۴۰۴
شب یلدا (یا شب چله) مهمترین جشن سنتی ایرانیان است که ریشههای آن به آیینها و تقویم باستانی برمیگردد.
هرچند عناصر پایهای این جشن — مانند گردهمایی خانوادگی، خوردن میوههای فصل (هندوانه و انار)، آجیل و خواندن حافظ — در سرتاسر ایران مشترک است،
اما هر منطقه بنا بر اقلیم، زبان، مذهب و فرهنگ محلی، رنگ و بوی خاص خود را به آیینها میبخشد.
صرافی فلامک معامالت بی واسطه، هزینه کمتر، سرعت بیشتر
آیینهای عمومی که در سراسر ایران رایج است
در همه نقاط کشور خانوادهها در شب یلدا دور هم جمع میشوند؛ سفرهای پر از هندوانه، انار، انواع آجیل، خرما و میوههای خشک پهن میکنند؛ حافظخوانی یا شعرخوانی انجام میشود؛ بزرگترها قصه و خاطره تعریف میکنند و کودکان بازی و شعرهای محلی را اجرا میکنند. روشن کردن شمع یا چراغ به عنوان نماد رسیدن نور و پشت سر گذاشتن تاریکی شب از دیگر عناصر مشترک است. این آیینها ریشه در همبستگی خانوادگی و امید به سالی نو و پربرکت دارد.
شمال ایران (گیلان، مازندران، گیلکها و مازندرانیها)
در استانهای شمالی جمعهای یلدا معمولاً با حضور موسیقی محلی و آوازهای بومی همراه است. خواندن ترانهها و سازهای محلی (مانند دف یا سازهای سنتی محلی)
و اجرای گروهی آواز جزو جلوههای معمول است. در این مناطق خوراکیهای محلی مانند مرباها، کمپوتهای خانگی، و انواع حلوا یا شیرینی محلی نیز به سفره افزوده میشود. همچنین قصهگویی درباره افسانههای محلی و اسطورههای روستاها از دیگر ویژگیهای این خطه است که یلدا را تبدیل به فرصتی برای انتقال فرهنگ شفاهی میکند.
نوار غربی و کردستان (کردها و ترکزبانان غربی)
در کردستان و مناطق غربی، آیین شب یلدا با رقص محلی، دفنوازی و اجرای گروههای موسیقی مردمی همراه میشود. جمعهای خانوادگی غالباً شامل اجرای رقصهای سنتی کوتاه و آوازهای محلی است؛ پذیرایی با نان و پنیر محلی، شیرینیهای خاص و خوراکیهای محلی مرسوم است. در برخی نقاط، نقلخوانی و بیان حماسهها یا افسانههای کهن بهصورت جمعی انجام میشود که نقش مهمی در تقویت هویت فرهنگی محلی دارد.
شمالغرب (آذربایجان و مناطق ترکزبان)
در شهرها و روستاهای آذربایجان آیین یلدا با آمیختگی ادبیات فارسی و شعر ترکی همراه است. اجرای موسیقی آذری، خواندن شعرهای کلاسیک و محلی به زبان ترکی،
تهیه شیرینیهای محلی و پذیرایی مفصل از مهمانان بخشهایی از این رسم است. در برخی خانوادهها رسم است که جوانان قصهها و اشعار عاشقانه یا حماسی بخوانند و بزرگان فال حافظ بگیرند؛ تعامل بین نسلی در این آیین برجسته است.
شرق ایران (خراسان و بلوچستان)
در خراسان، توجه ویژهای به شعر، داستانسرایی و حافظخوانی وجود دارد؛ نقالی و روایت قصههای آئینی و حماسی در برخی محافل یلدا اجرا میشود. و در بلوچستان و نواحی شرقی نیز آیینها با موسیقی و رقص محلی همراه است و ممکن است خوراکیهای سنتی منطقه (مانند شیرینیهای محلی و چای معطر) در سفره حضور داشته باشد. در این مناطق یلدا علاوه بر بعد خانوادگی، فرصتی برای نمایش مهماننوازی محلی است.
مرکز ایران (اصفهان، یزد، تهران)
در شهرهای مرکزی مانند اصفهان و یزد، یلدا با تکیه بر رسوم سنتی شهری برگزار میشود:
چیدمان سفره با تزئینات سنتی، خواندن دیوان حافظ، نقلگویی و ارائه خوراکیهای متنوع.
در یزد بهخاطر وجود جوامع زرتشتی، برخی عناصری که با آیینهای باستانی همخوانی دارد—مثل تاکید بر روشنایی و نظم در سفره—مشاهده میشود.
حضور صنایعدستی و قالی یا رومیزیهای سنتی در تزئین سفره نیز متداول است.
جنوب ایران (خوزستان، بوشهر و ساحل جنوبی)
در سواحل و مناطق جنوبی، یلدا با تأثیر فرهنگ دریایی و ترکیب اقوام عرب، لری و بلوچ جلوهگر میشود. موسیقی محلی با سازهای اخیر محلی، خواندن اشعار محلی و گاهی پذیرایی با غذاها و شیرینیهای بومی در کنار خرما و میوههای فصل دیده میشود. بعد اجتماعی و جمعیِ یلدا در این مناطق اهمیت بالایی دارد و مراسم معمولاً با شور و نشاط محلی برگزار میشود.
صرافی فلامک
کامنت ها